Phân loại bệnh lao: Vẫn còn nhiều khó khăn

Nội dung chính

Trong thảo luận về phương pháp chẩn đoán bệnh lao, PGS.TS Nguyễn Bình Hòa đã nhấn mạnh rằng tiếp cận chẩn đoán lao vẫn còn nhiều khó khăn và hạn chế. Một số phương pháp như nuôi cấy, soi AFB trực tiếp, Xpert đều có hạn chế về thời gian và chi phí. Việc lấy dịch đờm để chẩn đoán cũng gặp nhiều bất tiện, đặc biệt đối với phụ nữ và trẻ em. Do đó, các phương pháp chẩn đoán mới sử dụng các loại mẫu bệnh phẩm khác như nước bọt và nước tiểu đang được nghiên cứu và có tiềm năng áp dụng rộng rãi trong cộng đồng và y tế cơ sở.
Bất tiện khi lấy dịch đờm họng
Ngày 5/10, tại hội thảo “Một số phương pháp chẩn đoán mới và mẫu bệnh phẩm lao mới trong định hướng thanh toán bệnh lao”, PGS.TS Nguyễn Bình Hòa, Phó Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Phó trưởng ban điều hành Chương trình lao Quốc gia đánh giá, khả năng tiếp cận chẩn đoán vẫn là một rào cản đáng kể đối với việc chăm sóc và điều trị lao.
Theo PGS Hòa, các phương pháp chẩn đoán vi khuẩn lao hiện nay bị hạn chế nhiều mặt, bao gồm thời gian trả kết quả lâu như nuôi cấy, độ nhạy thấp như soi AFB trực tiếp, hay chi phí cao như Xpert và hầu hết các phương pháp khác cũng còn có những hạn chế.
Bác sĩ khám cho bệnh nhi mắc lao tại Bệnh viện Phổi Trung ương (Ảnh: Minh Hương).
Trong đó, với phương pháp chẩn đoán lao truyền thống qua dịch đờm, nhiều người gặp khó khăn, bất tiện khi lấy dịch đờm họng, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.
TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Viện Chiến lược và Chính sách y tế cho biết, có đến 64,1% nhân viên y tế được hỏi cho biết gặp khó khăn trong việc lấy mẫu đờm do 97% bệnh nhân không thể ho hoặc khạc đờm. Lý do là bệnh nhân không biết cách ho hoặc khạc đờm, một số nhóm bệnh nhân không có đờm, sợ lây nhiễm…
Việc đưa mẫu đờm về phòng xét nghiệm và vài tuần sau mới có kết quả cũng là rào cản. Có đến 88,6% người dân nhận kết quả sau từ 1 tuần đến 1 tháng; 7,4% đã lấy mẫu từ 1-3 tháng, có đến 2,7% chưa bao giờ nhận được kết quả và chỉ có 1,3% có kết quả trong vòng một tuần.
“Việc chẩn đoán bệnh lao dựa trên mẫu đờm thường kéo dài quá lâu từ vài ngày đến vài tuần và khiến người bệnh không kịp được chẩn đoán lao kịp thời. Việc chẩn đoán chậm và chậm trễ đã dẫn đến tăng số ca tử vong do lao trên toàn cầu”, chuyên gia nhận định.
Thêm phương pháp chẩn đoán mới
Theo PGS Hòa, bệnh lao được ví như kẻ giết người thầm lặng. Không ai bị mắc lao mà tử vong ngay, bệnh thường kéo dài âm thầm và phát hiện muộn. Từ khi phát bệnh đến khi được chẩn đoán bệnh đã có nguy cơ lây sang nhiều người khác. Việc chẩn đoán sớm giúp giảm nguy cơ lây lan của bệnh lao ra cộng đồng.
“Các phương pháp và công nghệ chẩn đoán lao mới sử dụng các loại mẫu bệnh phẩm khác không phải mẫu đờm là một nhu cầu cấp bách, đặc biệt đối với những bệnh nhân ốm nặng, những người không thể ho hoặc khạc đờm, bệnh nhân HIV, bệnh nhân mắc lao ngoài phổi”, PGS Hòa nói.
Cùng quan điểm này, TS Nguyễn Thị Vân Anh, Trưởng Văn phòng FIND Việt Nam, đánh giá, hầu hết các phương pháp chẩn đoán lao hiện nay còn hạn chế khi áp dụng cho bệnh nhân mắc lao ngoài phổi, lao phổi ít vi khuẩn, hoặc bệnh nhân HIV…
Bệnh nhân lao điều trị tại Bệnh viện Phổi Trung ương (Ảnh: Minh Hương).
Từ tháng 6/2021-6/2025, Chương trình Chống lao Quốc Gia – Bệnh viện Phổi Trung ương hợp tác với FIND thực hiện Nghiên cứu đa trung tâm để đánh giá độ chính xác của các xét nghiệm chẩn đoán mới để phát hiện lao ở người trưởng thành: FEND-TB.
Phương pháp mới lấy mẫu xét nghiệm bệnh lao bằng nước bọt (phết lưỡi) và nước tiểu, thay vì lấy đờm như hiện nay. Phương pháp này đạt độ nhạy gần 70%.
Theo TS Hạnh, với phương pháp lấy mẫu chẩn đoán lao mới là phết lưỡi và nước tiểu, người bệnh thấy dễ lấy mẫu hơn, đỡ lây nhiễm hơn và ít bị phân biệt, vệ sinh, thuận tiện hơn…
Phương pháp này có lợi cho bệnh nhân ốm nặng, những người không thể ho hoặc khạc đờm, bệnh nhân HIV, bệnh nhân mắc lao ngoài phổi, bệnh nhân trẻ em…
Hơn nữa, phương pháp này có thể áp dụng rộng rãi trong cộng đồng và y tế cơ sở. Hiện các đơn vị đang nghiên cứu để đánh giá mức độ chấp nhận, khả năng tích hợp và triển khai việc sử dụng các mẫu bệnh phẩm mới trong hệ thống y tế, từ đó cung cấp bằng chứng về

Đọc thêm  Stress: "Thủ phạm gặp mặt" gây hại cho hệ tiêu hóa

Câu hỏi: Chẩn đoán bệnh lao: Còn nhiều khó khăn

1. Bệnh lao là gì?
– Bệnh lao là một loại bệnh lây truyền do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra, thường tấn công phổi nhưng có thể ảnh hưởng đến bất kỳ cơ quan nào trong cơ thể.

2. Vì sao chẩn đoán bệnh lao gặp nhiều khó khăn?
– Chẩn đoán bệnh lao gặp nhiều khó khăn vì các triệu chứng của bệnh có thể không rõ ràng và tương tự với nhiều bệnh khác. Đồng thời, vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis phải được phát hiện trong mẫu sinh phẩm để xác nhận chẩn đoán, nhưng quá trình này mất nhiều thời gian và không phải lúc nào cũng chính xác.

3. Các phương pháp chẩn đoán bệnh lao hiện tại?
– Các phương pháp chẩn đoán bệnh lao hiện tại bao gồm xét nghiệm nhuỵ phẩm (sputum smear microscopy), xét nghiệm PCR (Polymerase Chain Reaction) và xét nghiệm máu. Ngoài ra, cũng có thể sử dụng các bước chẩn đoán hình ảnh như X-quang phổi, CT scan hoặc vi điện tử.

4. Những khó khăn thường gặp trong quá trình chẩn đoán bệnh lao?
– Một trong những khó khăn thường gặp trong quá trình chẩn đoán bệnh lao là sự khó khăn trong việc thu mẫu sinh phẩm phù hợp để xác định vi khuẩn. Ngoài ra, một số phương pháp chẩn đoán có độ nhạy và độ chính xác thấp, dẫn đến khả năng chẩn đoán sai hoặc khó phát hiện lỗi.

Đọc thêm  Bệnh ung thư và tim mạch: Nguyên nhân hàng đầu gây tử vong

5. Các biện pháp cải thiện quá trình chẩn đoán bệnh lao?
– Cải thiện quá trình chẩn đoán bệnh lao có thể thực hiện thông qua việc áp dụng các phương pháp chẩn đoán sớm như xét nghiệm PCR, sử dụng các công nghệ mới như vi điện tử, tăng cường đào tạo chuyên môn cho nhân viên y tế và nâng cao nhận thức của cộng đồng về triệu chứng và nguy cơ nhiễm bệnh.